در دنیای شتابزدهی امروز، خشم به یکی از پربسامدترین هیجانات اجتماعی تبدیل شده است. از رفتارهای پرخاشگرانه در ترافیک شهری گرفته تا نزاعهای کلامی در فضای مجازی؛ گویی آستانه تحمل جامعه با شیب تندی در حال کاهش است. در این میان، نقش رسانهها تنها در «بازتابدهی» حوادث خلاصه نمیشود؛ رسانه در عصر حاضر، معمارِ فضای روانی جامعه است.
۱. رسانه؛ آینهی تمامنمای خشم یا محرک آن؟
بخش بزرگی از محتوای رسانهای، ناخودآگاه با «تولیدِ اضطراب» و «بزرگنماییِ تعارضها»، موتور خشم عمومی را روشن نگه میدارد. وقتی یک رسانه برای جذب مخاطب (Clickbait)، دست به التهابآفرینی میزند، در واقع در حال تضعیفِ «تابآوری اجتماعی» است. تغییر رویکردِ رسانهها از «خبرِ محرک» به «تحلیلِ آرامبخش»، اولین گام برای کنترل خشم در سطح کلان است.
۲. گذار از بازنمایی به مهارتافزایی
مدیریتِ خشم، یک «مهارتِ آموختنی» است. رسانهها باید از جایگاهِ ناظرِ بیطرف یا تحریککننده، به جایگاهِ «آموزشگر» تغییر وضعیت دهند. تولید محتوایی که به مخاطب میآموزد چگونه در لحظات بحرانی (مانند مواجهه با امواجِ سهمگینِ فشارهای اقتصادی یا اجتماعی)، مکث کند و واکنشِ عقلانی داشته باشد، یک اقدامِ راهبردی است. به جای «نمایشِ نزاع»، باید «مدلهای حلِ مسئله» را به تصویر کشید.
۳. پیوند «دعا، ذکر و عمل صالح» با آرامش روان
همانطور که در گزارشهای فرهنگی اخیر (با تکیه بر متون اصیل مانند بحارالانوار) اشاره شد، مفاهیمی چون «ذکر» و «شکر» صرفاً یک شعار مذهبی نیستند؛ بلکه ابزارهای قدرتمندی برای خودتنظیمی هیجانی (Emotional Self-Regulation) محسوب میشوند. رسانهها با پیوند زدنِ سنتهای غنی فرهنگی با دانشِ روانشناسی مدرن، میتوانند به مخاطب کمک کنند تا در مواجهه با ناامیدیها، به جای «خشم»، به «تابآوریِ عملگرایانه» پناه ببرد.
۴. دعوت به «سیاستِ آرامش»
پیشنهاد میشود مدیران روابط عمومی در دستگاههای اجرایی، به جای تمرکز صرف بر گزارشِ آمار و ارقام، بخشی از ظرفیت رسانهای خود را به «ترویجِ فرهنگِ مدارا» اختصاص دهند. جامعهای که خشم خود را مدیریت میکند، جامعهای است که در برابر بحرانها، فرو نمیریزد.
کنترل خشم، یک مسئولیتِ مدنی است. رسانهها اگر میخواهند نهادهایی «مسئلهمحور» باشند، باید بپذیرند که تولید محتوایِ «آرامشبخش و راهحلمدار»، امروز بیش از هر زمان دیگری یک ضرورتِ امنیتی و اجتماعی است. بیایید بهجای پمپاژِ اخبارِ تنشزا، رسانه را به ابزاری برای تمرینِ صبر و خرد جمعی تبدیل کنیم.