«پاداش یک ساله کارگران» تا «کمکهزینه یک ماهه»
تهران، کارگر آنلاین – در روزهایی که صحبت از عیدی ۲۰ تا ۳۰ میلیون تومانی کارگران در محافل خبری داغ است، واقعیت تلخ تورم در سال ۱۴۰۵ نشان میدهد که این رقمها در مقابل هزینههای سرسامآور زندگی، معنای واقعی خود را از دست دادهاند. پاداشی که قرار بود خستگی یک سال کار را از تن قشر زحمتکش بهدر کند، حالا تنها تبدیل به یک «کمکهزینه اضطراری» شده که پیش از رسیدن به نیمه ماه، در بازار گرانفروشی ذوب میشود.
فرمول قانونی محاسبه عیدی ۱۴۰۵ چقدر است؟
بر اساس ماده واحده قانون تعیین عیدی و پاداش سالانه کارگران مشمول قانون کار، فرمول محاسبه عیدی بر پایه حداقل دستمزد روزانه سال ۱۴۰۵ تعیین میشود:
- حداقل عیدی: برابر با دو برابر حداقل دستمزد یک سال کار (۶۰ روز کاری).
- حداکثر عیدی (سقف): معادل سه برابر حداقل دستمزد یک سال کار (۹۰ روز کاری).
با در نظر گرفتن حداقل دستمزد روزانه سال ۱۴۰۵ (که هنوز رقم دقیق آن به صورت رسمی اعلام نشده اما بر اساس روال معمول محاسبات انجام شده)، حداقل عیدی کارگران در حدود ۲۰ میلیون و ۷۸۰ هزار تومان و سقف آن تقریباً ۳۱ میلیون و ۱۰۰ هزار تومان تعیین شده است.
نقد اصلی: سقف عیدی، جریمه کارگر ماهر و متخصص!
یکی از بزرگترین ایرادات وارده به نظام پرداخت عیدی، تعیین همین «سقف قانونی» است. در حالی که قانون کار، عیدی را معادل دو تا سه برابر پایه حقوق کارگر میداند، سقف ۳۱ میلیون تومانی عملاً کارگران ماهر و متخصص را که به دلیل سوابق و تخصص، پایه حقوق بسیار بالاتری دارند، جریمه میکند.
این موضوع بدان معناست که کارگر متخصص و کارگری که حداقل حقوق را دریافت میکند، هنگام دریافت پاداش پایان سال، با سقف یکسان متوقف میشوند. این ساختار نه تنها پاداش تخصص را حذف میکند، بلکه یکی از مهمترین انگیزههای ارتقای شغلی را از بین میبرد.
مقایسه با خط فقر: ۳۱ میلیون تومان، کفاف زندگی نمیدهد
مقایسه حداکثر عیدی (۳۱ میلیون تومان) با پیشبینیهای خط فقر در کلانشهرها نشان میدهد که این رقم حتی توان پوشش هزینههای یک ماه زندگی یک خانوار متوسط را ندارد. با این مبلغ، کارگر در سال ۱۴۰۵ حتی نمیتواند یک جفت لاستیک ماشین، چند کیلو گوشت و برنج مرغوب خریداری کند و به نیمه ماه برسد.
امروز، عیدی ۳۱ میلیون تومانی صرفاً برای خرید چند قلم پوشاک و تامین یک وعده افطاری یا شام معمولی برای مهمانان نوروزی کفایت میکند؛ در حالی که در تاریخ دستمزد، روزگاری با عیدی کارگری میشد به خرید خودرو یا بخشی از مسکن فکر کرد. ارزش زمانی پول، پاداش یک سال زحمت را به کمکهزینهای ناچیز تنزل داده است.
بحران نقدینگی و تهدید تعدیل نیرو در کارگاههای کوچک
مسئله تنها به بیارزش شدن عیدی برای کارگران ختم نمیشود. بنگاههای کوچک و کارگاههای خرد در پایان سال با بحران جدی نقدینگی مواجه هستند. الزام قانونی به پرداخت عیدیهای ۲۰ تا ۳۰ میلیون تومانی به ازای هر کارگر، عواقب ناخواستهای به دنبال دارد:
- تعدیل نیرو: برخی کارفرمایان برای فرار از پرداخت عیدی کامل، در ماههای پایانی سال اقدام به تعدیل نیرو میکنند.
- توافقات غیرقانونی: این فشار مالی، زمینه را برای توافقات زیرزمینی و پرداخت مبالغی کمتر از میزان قانونی به کارگران، مهیا میسازد.
برای رفع این مشکل ساختاری در عیدی کارگران ۱۴۰۵، ضروری است دولت و مجلس هرچه سریعتر برای اصلاح سقف قانونی عیدی و تعریف سازوکارهایی که تخصص و سطح حقوق واقعی کارگر را در پاداش پایان سال لحاظ کند، اقدام نمایند تا عیدی، مجدداً به نماد واقعی «پاداش و قدردانی» تبدیل شود.