رفتار امام علی (ع) با همسر و فرزندان خود
اهمیت خانواده به عنوان کانونی که در آن مفاهیم والا و ارزشمند انسانی و اسلامی بر کالبد شخصیت اعضایش نقش میبندد، بر هیچ فردی پوشیده نیست. امروز و به تناسب ایام ضربت خوردن و شهادت مولای متقیان امام علی(ع) در پی تبیین گوشههایی از سبک زیبای زندگی ایشان در خانواده و رفتار با همسر و فرزندان هستیم تا درس و مشقی برای ما در این دوره بیماری کرونا باشد. روزهایی که به سبب قرنطینه اعضای خانواده زمان بیشتری را در فضای خانه و خانواده در کنار هم سپری میکنند و ممکن است به واسطه تضاد روحی و روانی و نیز نوع تفکر یا تفاوت سن و سال و موقعیت اجتماعی دچار دلخوریها و به تبع آن، شکسته شدن حرمتها شوند. اگر خویش را پرندهای تصور کنیم که قصد پرواز به سوی اهداف و آمال و آرزوهایمان داریم، قطعا میدانیم که باید بال و پر بگشاییم و این پروبال در کلام امام(ع) به خانواده ،خویشان و نزدیکان تشبیه شده است. ایشان میفرمایند: «آنها[خانواده] پر و بال و ریشه و دست نیرومند تو در مسیر دستیابی به سمت اهداف تو هستند که اگر نباشند در رسیدن به مقصودت دچار مشکل خواهی شد(نهجالبلاغه، نامه 31). همین تشبیه در کلام مولا کافی است تا جایگاه خانه، خانواده و خویشان را به نیکی برای ما روشن سازد.
خمیرمایه انسان موفق در خانوادهای سالم شکل میگیرد
ابتدا به ارزش و اعتبار خانواده به دید همراه و همپای خویش در رسیدن به اهداف و آرزوها بنگریم و این حمایت را قدر بدانیم و به نقد، نظر و پیشنهادهایشان در امور مختلف زندگی نگاه خیر و نیکی داشته باشیم تا مبادا در مقابل آنها جبهه بگیریم و مقاومت بیخودی کنیم. یک گل زیبا و خوشبو یا نهال بارور میوه، از زمینی حاصلخیز و مطلوب جوانه می زند و رشد میکند. نوع تعامل ما در اجتماع و رفتار و گفتارمان هم نشانگر فضای خانوادگیمان است. خمیرمایه انسان موفق در خانوادهای سالم شکل میگیرد و در اجتماع ظهور و بروز پیدا میکند.
فضای خانه مولا آکنده از احترام و محبت بود
فضای خانه مولا، آکنده از احترام، محبت و عاطفه بود. اگرچه به فرموده پیامبر(ص)، کار بیرون با امام علی(ع) و کار داخل خانه با حضرت زهرا(س) بود اما این تقسیم میزان ومعیاری برای کمک و همراهی نکردن آقا در امور منزل نبود. ایشان به همسرشان درکارهایی نظیر جارو زدن، آرد کردن جو و مواردی از این دست کمک میکردند تا بار سنگین خانهداری و امور داخلی زندگی سبب خستگی جسمی و به تبع آن خستگی روحی همسر نشود. درک مولا از فعالیت حضرت زهرا(س) محبت و مهر بین آن دو را افزون میکرد و این فزونی عاطفه، به فرزندان هم منتقل می شد. این روزها از منظر روانشناسی ثابت شده که تفاوت بسیاری است بین روحیات و خلقیات و تربیت فرزندی که در خانواده شاهد دعوا و درگیری و بیاحترامی پدر ومادر به هم باشد تا کسی که مهربانی و محبت آنها و احترام گذاشتنشان به یکدیگر را ببیند و از این گرمای توام با آرامش فضای خانواده بهرهمند باشد.
با کودک باید کودکانه رفتار کرد
امام علی (ع) در بیانی شیوا و پرمغز می فرمایند: «کسی که کودکی در خانه دارد، باید با او کودکانه رفتار کند(وسائل الشیعه، ج 5، ص 126)». این فرمایش متین لزوم توجه والدین به روحیات فرزندان و درک فضای فکری و وجودی آنها را میطلبد. رفتار متناسب با خلقیات فرزند اما مبتنی بر تادیب و تربیت انسانی و اسلامی به رشد و موفقیت او در اجتماع کمک میکند. پیام این رفتار به فرزند، درک و فهم او و مقتضای سن و سال و روحیات او همراه با مصلحت پدر و مادر است. مادر که به سبب حضور بیشتر در خانه و ارتباط مداوم با فرزندان نقش پررنگی در تربیت و ایجاد شخصیت اجتماعی آنها ایفا میکند، میتواند به فرزندان خود شکل صحیح رفتار با پدر و حفظ حرمت و جایگاه او را آموزش دهد و خود نیز متقابلا این مهم را در برابر چشمان آنها از رفتار پدر خانواده با خویش دریافت کند.
برای تربیت فرزندتان به روز باشید
طبق مستندات تاریخی و روایات، امام علی(ع) از هر فرصتی برای تربیت فرزندان استفاده میفرمودند و برای این مهم، وقت میگذاشتند. برخی مواقع با گفتار به آنها نکات زندگی و نحوه تعاملات اجتماعی را آموزش میدادند، گاهی همراه و همپای آنها کودکی کرده و در خلال ایجاد این فضای شاد برای فرزندان نکات تربیتی خویش را بیان می کردند و گاهی هم با رفتار و کردار خویش با همسر و دیگران از اقوام و بستگان تا مردم به تعلیم زندگی و تربیت آنها میپرداختند. برخی والدین اصرار دارند همانگونه که در خانواده خویش تربیت شدهاند و با آنها، رفتار و گفتار شده فرزندان خویش را تعلیم و تربیت دهند حال آنکه امام(ع) میفرمایند: «فرزندان خود را به شیوه تربیت خود محدود نکنید چرا که آنها برای روزگاری غیر از روزگار شما خلق شدهاند(شرح نهجالبلاغه لابن ابی الحدید، ج 20، ص 267)». این فرمایش به روز بودن والدین را در تربیت فرزندان همپا با اقتضائات زمانه گوشزد میکند.
ضمن آنکه اصول تربیت مثل احترام به یکدیگر در خانه و اجتماع، تلاش برای موفقیت، بندگی برای خالق، دینداری و عدالت خواهی، آزادگی و حریت و در کل چارچوب تعلیم و تربیت اسلامی را لازم میداند اما قائل به محدودیت به آن با توجه به گذران روزگار و تفاوت فرهنگها نیست. ذکر این نکته مهم است که معنای چنین توصیهای آن نیست که اخلاق و آداب مثبت نسل خویش را به کلی فراموش کنید و هیچ کدام از آنها را به فرزندانتان منتقل نکنید! بلکه معنایش آن است که آنان را وادار نکنید که دقیقاً و مو به مو، رفتار و کرداری مشابه رفتار و کردار شما داشته باشند. به عنوان نمونه، گرچه «کمک مخفیانه به نیازمندان» توصیهای اخلاقی است که در تمام زمانها کاربرد دارد اما در نسلهای مختلف، روش انجام چنین کمکهایی میتواند تغییر کند و شما نباید فرزندانتان را وادار کنید تا دقیقا همان روش شما را انجام دهند.»
نویسنده : جواد رستمی | کارشناس مذهبی
منبع: خراسان
