امام باقر با این که در قلمرو اعمال فردی خود، از تجمل پرهیز دارد، ولی در زندگی خانوادگی و حتی اجتماعی، عواطف و نیازهای روحی همسر و نیز شرایط و مقتضیات زمان را در نظر دارد.

دوران ۱۹ ساله امامت امام محمدباقر(ع) که مصادف با حکومت مروانیان است، یکی از مهم‌ترین مقاطع تاریخی در تاریخ امامت است حضور عمر بن عبدالعزیز از سال ۹۹ تا ۱۰۱ هجری نیز فرصتی را برای مکتب اهل بیت(ع) و تکاپوی دوچندان فرهنگی این مکتب فراهم کرد. عمر بن عبدالعزیز یک سری اقدام‌های خاص مرتبط با شیعه مثل منع لعن امیرالمؤمنین(ع)، بازگردانی فدک و پرداخت خراج به اهل بیت(ع) را انجام داد. از دیگر اقدام‌های او برداشتن خراج اضافی و رسیدگی به معیشت مردم بود، ضمن اینکه در راستای رفع منع تدوین حدیث مبارزه کرد و اجازه نگاشتن احادیث را داد که این موارد نیز خود فرصتی را فراروی امام باقر(ع) فراهم می‌کرد. باید اذعان کرد که امام باقر(ع) نیز به خوبی از این فرصت استفاده کرد و از این جهت فرصت‌جویی هوشمندانه تمدنی را در پیش گرفت.